اقدامات حفاظتی درصنعت برق

لازمه طرح و اجراي تأسيسات الكتريكي ايمن و پايدار داشتن شناخت كامل از نوع سيستم نيروي تغذيه كننده آن و انتخاب صحيح روش هاي ايمني و وسايل حفاظتي و لوازم و تجهيزات بكار رفته در تأسيسات خواهد بود.
بطور كلي سه نوع سيستم نيرو به شرح زير معمول است :
1- سيستم TN
شامل :
1-1 سيستم TN-S
1-2 سيستم TN-C
1-3 سيستم TN-C-S

2- سيستم TT
3- سيستم IT

حرف اول از سمت چپ مشخص كننده رابطه سيستم با زمين است :
T : يك نقطه از سيستم مستقيماً به زمين وصل است ( معمولاً نقطه خنثي ) Earth-Terre
I : قسمت هاي برقدار سيستم نسبت به زمين عايق اند يا يك نقطه از سيستم از طريق يك امپدانس به زمين وصل است. (Isolated)
حرف دوم از سمت چپ مشخص كننده رابطه بدنه هاي هادي تأسيسات با زمين است :
N : بدنه هادي ها از نظر الكتريكي مستقيماً به نقطه زمين شده نيرو وصل مي شوند.Neutral
T : بدنه هاي هادي از نظر الكتريكي مستقيماً و مستقل از اتصال زمين سيستم نيرو به زمين وصل مي شوند.
علاوه بر اين دو مورد سيستم TN از حروف اضافي ديگر براي مشخص كردن نحوه بكارگيري هادي هاي حفاظتي PE و خنثي N استفاده مي شود :
S : در سرتاسر سيستم ، بدنه هاي هادي از طريق يك هادي مجزا ( PE ) به نقطه خنثي ( N ) در مبدأ سيستم وصل اند.
C : در سرتاسر سيستم ، بدنه هاي هادي به هادي مشترك حفاظتي خنثي ( PEN ) وصل اند.
در مواردي كه قسمتي از سيستم از مبدأ تا نقطه تفكيك هادي توأم حفاظتي – خنثي (PEN ) دارند و از آن به بعد دو هادي حفاظتي ( PE ) و خنثي ( N ) از هم جدا مي شوند ، از دو حرف C و S استفاده خواهد شد ، به نحوي كه چنين سيستمي به صورت TN-C-S مشخص مي شود।سيستم TN داراي نقطه اي است كه مستقيماً به زمين وصل است ( نقطه خنثي N ) و كليه بدنه هاي هادي تأسيسات الكتريكي از طريق هادي هاي حفاظتي ( PE ) ، به اين نقطه وصل اند. بسته به نحوه استفاده از هادي خنثي ( N ) و هادي حفاظتي ( PE ) ، اين سيستم خود به سه گونه تقسيم مي شود :

سيستم TN-S كه در سرتاسر آن از يك هادي حفاظتي ( PE ) مجزا استفاده شده است
سيستم TN-C : در سراسر سيستم ، بدنه تجهيزات به هادي مشترك حفاظتي و خنثي ( PEN ) وصل اند.

سيستم TN-C-S : بخشي از سيستم از مبدأ تا نقطه تفكيك داراي هادي توأم حفاظتي و خنثي ( PEN ) بوده و از آن نقطه به بعد دو هادي حفاظتي ( PE ) و خنثي ( N ) از هم جدا مي شوند।
از سه گونه اي كه براي سيستم TN ذكر شده است। گونه TN-C-S متداولترين آنهاست و در بعضي موارد TN-S مورد استفاده است و در كليه تأسيسات تحت پوشش اين مقررات ( مقررات ملي ساختمان ايران مبحث سيزدهم و استاندارد هاي وزارت نيرو ) ، از اين گونه ها استفاده خواهد شد.

سيستم TT : جز در موارد خاصي كه شرايط محلي براي استقرار آن مناسب باشد و يا وسايل حفاظتي مخصوص ( كليدهاي جريان باقي مانده ) بهره برداري از آن را ممكن كند ، قابل استفاده نيست و نظر به اينكه در كشور ما اينگونه شرايط به ندرت وجود خواهند داشت ، سيستم TT از شمول اين مقررات خارج است و استفاده از آن تنها با اجازه مخصوص مقامات صلاحيت دار مجاز خواهد بود।

سيستم IT : بعلت لزوم استفاده از وسايل حفاظتي مخصوص در آن ، جز در مواردي كه ضرورت ايجاب مي كند ، بصورت گسترده مورد استفاده نخواهد بود.
به عنوان مثال ، موارد استفاده از اين سيستم ، اتاق هاي عمل و نظاير آن در بيمارستانها مي باشد و در صنعت از اين سيستم در مواردي استفاده مي شود كه لازم است اولين اتصال به زمين سبب قطع تغذيه نشود مانند خطوط زنجيره اي توليد। بنابر اين ، جز در مواردي كه در اين مقررات ذكر شده است ، استفاده از اين سيستم منوط به كسب اجازه مخصوص از مقامات صلاحيت دار خواهد بود.
توجه :
– لازم است سيستم زمين مطابق و با لحاظ نمودن آخرين پيشرفت هاي روز در زمينه احداث چاه ارت ( استفاده از بنتونيت و ساير مواد كاهش دهنده مقاومت ) با مقاومت حداكثر 2 اهم اجرا شود. در اينصورت مي توان با همبندي شمش هاي نول وارت در محل تابلوي كنتور مشتركين هم براي ارت كردن سيستم داخلي و هم براي زمين كردن بدنه تابلو از سيستم واحدي استفاده نمود.
– لازم است مقدار مقاومت سيستم زمين توسط مهندسين ناظر اندازه گيري شود و در چك ليست مربوطه ثبت گردد و از پذيرفتن ارت هاي با مقاومت بالاتر از 2 اهم جداً خودداري گردد. ( به دليل آنكه بي خطر بودن روش فوق بستگي بسيار زيادي به اين مطلب دارد . )لازم است اندازه گيري مستمر مقاومت سيستم زمين در ساختمان ها حداقل سالي يكبار انجام گرديده و در صورت بالاتر بودن از استاندارد نسبت به اصلاح ارت اقدام گردد. مسؤوليت انجام اين كار با مالك يا مالكين است و وي مي تواند بدين منظور از دفاتر مورد تأييد سازمان نظام مهندسي ساختمان استفاده نمايد.
خسارات ناشی از خطاهای انسانی چه در رابطه با عدم استفاده یا نصب صحیح تجهیزات در نیروگاه و چه در رابطه با جان افراد همیشه مورد توجه بوده است. استفاده از برچسب معرفی وسائل و قطعات نظیر آنچه در فروشگاههای مواد غذائی مشاهده می گردد مفید می باشد. در یک نیروگاه اتمی که استفاده از دستورالعملLockout/Tagout به صورت یک روال همیشگی درآمده برای تعمیرکاران، بهره برداران و کارگران بطور خوشایندی موجب بالارفتن ایمنی در محیط کار می شود.
بطورمعمول دریک نیروگاه، بیش از10000 قطعه وجوددارد که عمدتا”، سیستم تأ سیسات (لوله کشی ها)، پمپ ها وگرم کننده ها است میتواند موجب سردرگمی تعمیرکاران و بهره برداران گردد و بهمین جهت استفاده از دستورالعمل Occupational Safety & Health Adminstration) OSHA ) که عمدتا”برچسب دارکردن المان های نیروگاه ها و ایمنی پرسنل را در بر می گیرد، بسیار با اهمیت میشود.
در یک نیروگاه اتمی که دو واحد قرینه هم دارد، یک گردش به چپ ناخواسته بهره بردار، به جای گردش به راست می تواند یک سیستم بحرانی را به جای یک سیستم دلخواه به نیروگاه تحمیل کند.
برای مثال دریک نیروگاه، تعمیرکاری می بایست پمپ شماره A را که یک پمپ مشابه آن به صورت رزرو و بنام B درکنارش بود ازخط خارج میکرد، ولی اشتباها”پمپB را ازخط خارج نمود. نتیجه اینکه درهنگام استفاده تکنسین ها فشاردرخط بالارفت وآب درلوله به بخار با دمای 212 درجه فارنهایت تبدیل شد که چنانچه یک پیچ در این مسیر سست یا شل بود باعث سوختگی یا حتی مرگ تکنسین می شد.
راه حل، مقید نمودن سیستم به چسباندن برچسب بر روی کلیه قطعات المان ها می باشد که بصورت کدهای رنگی و با دستور العمل مشخص، بهره بردار را برای انجام وظیفه خود به خوبی و روشنی راهنمائی کند.
این کار سود دو چندان دارد. از یک طرف موجب صحت عملکرد دستگاهها می شود و از طرفی ایمنی را بالا می برد که خود موجب کاهش ضرر و زیان های ناشی از خطاهای انسانی می گردد.
علاوه بر مزایای فوق جوائزی نظیر جایزه کنترل کیفیت W. Edwards Deming توسط انستیتو تحقیقات انرژی الکتریکی برای عملکرد خوب یک سیستم در نظر گرفته شده است. دستورالعمل ایمنی OSHAممکن است روی کاغذخیلی خوب تدوین شده باشد ولی همواره باید به فکر راههای بهتر ارتقاء سیستم ایمنی بود.
هر روزه شرکتهایی که حقیقتا” بدنبال تأمین حفاظت و ایمنی برای کارگران و بهره بردارهایشان با استفاده از قانونمند نمودن سیستم میباشند، به سمت استفاده از برنامه Lockout/Tagout متمایل میگردند.

لینک دانلود مطالب ومقالات مرتبط


درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *