شبیه سازی زلزله در شهرهای بزرگ

[Neutron]

با توجه به زلزله ی اخیر در آذربایجان شرقی که قلب ایرانیان را درد آورد، ضرورت توجه به پدیده ی زلزله در کشوری لرزه خیز مانند ایران بیش از پیش مهم شد.
در این تاپیک سعی داریم حوادث پس از آمدن زلزله در شهرهای بزرگ مانند تهران و تبریز که زلزله خیز هستند و ممکن است فاجعه انسانی بزرگی در آن رخ دهد را با کمک همدیگر شبیه سازی کنیم و پس از جمع بندی در تاپیک دیگری به ارائه راه حل برای مقابله با این مشکلات بپردازیم.
امیدوارم دوستانی که میتونند به ما کمک کنند در این تاپیک شرکت کنند.

[Neutron]

شهر تهران با قرارگیری در مرز بین کوه و دشت در جنوب رشته کوههای البرز در نزدیکی مرز برخورد ساختارهای گسلهای شمال تهران و مشا و در ناحیه تلاقی گسلهای ایوانکی و گسلهای ناحیه ری و کهریزک در جنوب تهران، از دید خطرزمین لرزه در ناحیه ای با خطر بسیار بالا قرار گرفته است. در این مقاله تلاش می شود تا با بهره گیری از آخرین دستاوردهای پژوهشی در زمینه خطر زلزله در تهران و براساس درسهای زلزله های گذشته ایران و زلزله در مظفرآباد پاکستان، در مورد مساله خطر جنبش زمین در تهران در شش محور جمع بندی ارائه می شود.

این یک مدل شبیه سازی هست که در مقاله ی "خطر زمين لرزه و جنبش شديد زمين در تهران با نگرش ويژه به درسهاي زلزله هاي ايران و زلزله مهرماه 1384 پاکستان" نوشته ی دکتر مهدی زارع در همايش تهديدها و پيشگيري از پيامدهاي زلزله تهران انتشار پیدا کرده:

1- محدوده تهران: در ماه مهر 84 رئیس شورای شهر تهران از نامشخص بودن محدوده شهر تهران گلایه کرد و اظهار داشته اند که تهران توسعه نیافته است که زندگی مناسبی در آن جاری نیست و از نظر گنجایش هم به مرز غیرقابل تحملی رسیده است. گسترش محدوده شهری تهران در واقع به گسترده شدن پهنه های پرخطر در اطراف تهران می انجامد و عملا خسارت پذیری – ریسک – در مقابل خطر زلزله را افزایش می دهد. شاید یک فکر عملی توقف قطعی گسترش تهران، انتقال بخشی از سازمانهای اداری و مراکز اقتصادی، صنعتی و آموزشی – موجب افزایش جمعیت – از تهران باشد. محدوده شمال شرق تهران هم اکنون قنات کوثر و استخر و باغ اناری در شمال تهران پارس را در نوردیده، در سوهانک و ازگل عملا در تمامی دامنه ها و کوهپایه ها ساختمانهای بلند و آپارتمان ساخته شده است. در ولنجک در ارتفاعی بالاتر از پارکینگ تله کابین توچال روی شیب و در حریم رودخانه ولنجک ساخت و ساز شده، در سعادت آباد عملا تمام مرز کوهپایه با ساختمان پوشیده شده، در محدوده شمال پونک و حصارک نیز شهرک نفت تمامی دامنه های لغزشی روی پهنه گسل شمال تهران را پوشانده و در کن نیز در شمال غرب تهران در کل محدوده پای دامنه های شمال روستای کن – که امروزه دیگر اثری از آن روستای ییلاقی نمانده است- ! با آپارتمان پوشیده شده است. توجه شود که محدوده مرز بین کوه و دشت در تمام شمال تهران با محدوده گسل شمال تهران است.

2- لرزه خیزی تاریخی و سده بیستم در ناحیه تهران: لرزه خیزی تاریخی تهران با وقوع زلزله های پیش از میلاد و همچنین دو رویداد زلزله مهم در ناحیه ری در حدود 1000 سال قبل و همچنین زلزله 1177 میلادی در نزدیکی بوئین زهرا در غرب تهران شناخته شده است. در سده بیستم نیز زلزله بوئین زهرا در 10/6/1341 با بزرگای 2/7 و حدود بیست هزار نفر تلفات بزرگترین زلزله رخداده در نزدیکی – حدود 120 کیلومتری غرب – تهران است این زلزله با بزرگای هفت و دو دهم در ساعت ده دقیقه به پازده شب با ویرانی کامل شهر بوئین زهرا و تمام روستاهای اطرافش – دانیسفهان، تاکستان، توفک، رودک، سگزآباد، رستم آباد، آغچه مزار و اپیک – همراه بود. زلزله با شدت بالایی در تهران احساس شد به نحوی که انها که در آن زمان در تهران می زیسته اند همگی این زلزله را به خوبی به یاد دارند. در بررسی هایی که حدود سه سال پیش در یک کار تحقیقی روی بوئین زهرا داشتم اثری از خرابی های آن روز ندیدم ولی افتگاه گسل اپیک که در این زلزله جنبا شد به خوبی مشخص است. یادآوری کنم که این زلزله همان رویدادی است که زنده یاد جهان پهلوان تختی برای بازماندگانش به پا خواست و مردم از طریق او کمک بسیاری به آسیب دیدگان زلزله کردند. همچنین در بازدید از منطقه از اثر سطحی گسلش زمین لرزه ای پس از حدود چهل سال چیزی باقی نمانده بود و گزارش های پس از آن رویداد گسیختگی سطحی حدود هشتاد کیلومتر را در راستای شرقی – غربی در جنوب بوئین زهرا نشان می دهد.

3- دسترسی به مناطق آسیب دیده پس از بحران: تا دو هفته بعد از زلزله 16/7/84 مظفرآباد پاکستان بیست درصد از مناطق زلزله زده قابل دسترس نبودند. این بدان معنی است به بخشهایی از مناطقی که مردم زلزله زده در آن بوده اند هیچ کمکی نرسیده است و یا فقط از طریق هوا کمک پرتاب شده است. این موضوع در ابتدای سده بیست و یکم یعنی فاجعه کامل بشری، درسی که باید در این مورد برای تهران گرفت آن است که در مناطق شمالی شهر تهران که در آن ساخت و ساز گسترده در پای دامنه های شمال شهر انجام شده است، در هنگام رخداد زمین لرزه به دلیل قابلیت زمین لغزش در این دامنه ها هر زمین لرزه مهمی می تواند ارتباط آن مناطق و یا مناطق مرتفع تر را با دنیای بیرونی کاملا قطع کند. در این حالت ناحیه آسیب دیده عملا در مقابل چنین حوادثی بی دفاع بوده و علاوه بر نبودن تجهیزات کافی برای حمل و نقل در چنین مناطقی و رساندن نیروهای کمکی ظاهرا برنامه ای نیز برای چنین کاری وجود ندارد

4- ساختمانهای بلند و مساله زلزله های حوزه نزدیک و حوزه دور: با فرو ریختن ساختمان 19 طبقه در مجموعه برجهای مارگالا در اسلام آباد در زمان لرزه اصلی زلزله 16/7/84 مظفرآباد باید به یاد تهران و بناهای عجیب و بلندی که به ویژه در شمال آن ساخته شده است، بیفتیم. اولین نکته در این مورد آن است که اگر زلزله ای در فاصله ای حدود یکصد کیلومتری از تهران رخ دهد نیز احتمال فروریختن ساختمانهای بلند در تهران – حداقل آنها که کیفیت نامناسبی دارند- وجود دارد. از سوی دیگر ساختمانهای بلند فراوانی در شیبهای 30 تا 70 درجه بر روی زون گسل شمال تهران و اکثرا بر روی نواحی لغزشی ساخته شده است. در واقع این مناطق مجموعه کاملی از بلایای طبیعی را نشان می دهند که با ساختن بناهای عجیب و بیشتر با کیفیت نامناسب از نظر مهندسی سازه بلای انسانی نیز به آن افزوده شده است. هیچ فکر کرده ایم که اگر بلائی مثل زلزله مظفرآباد بیاید و چنین بناهائی فرو ریزد، فقط در اثر بسته شدن دره های شمال تهران چه مکافاتی ایجاد می شود؟ از نظر ساخت و ساز در ارتفاع، در حال حاضر در کوهپایه های اطراف تهران نیز دنبال می شود. در شهر ییلاقی و توریستی میگون در حدود سی کیلومتری شمال تهران، جذب سرمایه گذاری با رشد بی رویه ساخت و ساز در شیب های تند انجامیده است. این موضوع با وجود جاده ای بسیار باریک که کشش تردد معمولی در هنگام تعطیلات آخر هفته را نیز ندارد و معمولا در جمعه ها عصر بند می آید و همچنین قرار گیری در ناحیه ای بسیار لرزه خیز – میگون دقیقا در فرادیواره گسل فعال مشا با طول حدود صد و هفتاد کیلومتر قرار گرفته است – موجب شده تا دره لواسان تا اوشان، فشم، میگون و شمشک به یکی از پرخطرترین نواحی شمال شهر تهران تبدیل شود. هر نوع بلای طبیعی – از جمله زلزله – و در پی آن وقوع لغزش های پی در پی، فروریزش زمین و حتی سیل، فاجعه انسانی و زیست محیطی در چنین منطقه ای قابل انتظار خواهد بود. البته فاجعه زیست محیطی همین حالا در حال وقوع است! چرا که به حریم مراتع طبیعی تجاوز شده و شیب دامنه های طبیعی به دلیل ساخت و ساز مداوم تحریک و ناپایدار می شود و البته حجم عظیم زباله نیز به آلودگی وسیع منابع آب و خاک و در نهایت بیماری های محیطی خواهد انجامید.

5- مساله فراموشی در اثر بازگشت طولانی در مورد زمین لرزه ها: در تهران به دلیل آنکه سده های متوالی است که زلزله مهمی رخ نداده است، هشدار در مورد یک زلزله مهم بعدی مشکل به نظر می رسد. این در حالی است که منطقه تهران از نظر لرزه خیزی و لرزه زمین ساخت تمامی شواهد خطر خیز بودهن را داراست. در کشور پاکستان چون زلزله مهمی در تاریخ کوتاه آن از 1947 و در تاریخ سده بیستم شبه قاره هند از این ناحیه (کشمیر) گزارش نشده بود – حداقل در حد چنین فاجعه بزرگ انسانی – اساسا مدیران امدادی و مسئولان ارشد و محلی کشور پاکستان هرگز تصور نمی کردند که چنین بلایی روزی سرخواهد رسید. غافل از آنکه در هر ناحیه که از نظر لرزه خیزی و لرزه زمین ساختی تایید شود که از نظر خطر زلزله در پهنه با خطر بالا واقع است هر لحظه می توان انتظار چنین فجایعی را داشت. فاجعه ای که ما باید در مورد آن هشدار دهیم و در هر گوشه از مملکت برای مقابله با عوارض غیرقابل تصور آن از همین حالا برنامه ریزی کنیم. نظامهای مهندسی انجمنهای علمی، گروه های دانشجویی و دانشکده ها و پژوهشکده های سراسر کشور می توانند در این راه کمک بسیاری به تناسب با شرایط هر منطقه انجام دهند. شاید اولین تلاش در این راه باید توجیه وکلای مجلس و مدیران ارشد مسئول محلی و همچنین توجه دادن رسانه ها به این امر و از سوی دیگر تلاش گسترده برای آموزش تخصصی مهندسین و دانشجویان مهندسی به این منظور باشد.

6- وجود گسل ها به دنبال هم و احتمال گسلش پی در پی به دنبال وقوع یک زمین لرزه: دهم شهریور ماه سال چهل و هفت و یک روز پس از زلزله دشت بیاض با بزرگای 1/7، زلزله ای با بزرگای شش و چهار دهم شهر فردوس را در غرب دشت بیاض ویران کرد. زلزله های دشت بیاض و فردوس را می توان به عنوان مورد شناخته شده زلزله های پیاپی در اثر پدیده شلیک یا چکانش گسیختگی در اثر جنبائی یک گسل – گسل دشت بیاض – در گسل دیگر – گسل فردوس – در نظر گرفت. این مورد را ما در یک پژوهش با استفاده از تغییرات تنش کولمب در این ناحیه اندازه گیری و اثبات کردیم. چنین پدیده گسلش های پی در پی در گسل هائی که به دنبال هم هستند در مورد گسل ایپک که مسبب زلزله بوئین زهرا بود نیز باید بررسی شود. از جمله به این دلیل که گسل اشتهارد در سوی شرقی گسل اپیک واقع است و از سوی دیگر این سامانه گسله باز به سوی شرق به گسل ماهدشت – جنوب، کرج، و آن هم در انتهای شرقی خود به گسل شمال تهران می رسد. اگر فاصله حدود صد و بیست کیلومتری بوئین زهرا تا تهران را در نظر بگیریم به اهمیت قضیه بیشتر پی می بریم. بنابراین بسیار لازم است که تغییرات تنش کولومب در این سامانه نیز بررسی شود. در نهایت این مساله نیز نشان از احتمال چکانش گسیختگی به سمت گسلهای تهران را باید از نظر دور نداشت.

[Neutron]

یکی از مهمترین مشکلات تهران پس از زلزله پدیده ای به نام "موش" هست!

اکثر موشهای زیر شهر تهران که تعدادشون مشخص نیست از نوع نژاد نروژی هستند که تهران برایشان محل بسیار مناسبی برای زادولد هست.
اگر در جایی بمب اتم بیاندازند، موش‌ها در کنار سوسک‌های حمام زنده می‌مانند! می بینید که چقدر طاقت پذیری این مشوها بالاست و به همین راحتی ها از بین نمیروند.
شهر تهران محل امنی برای پرورش موش شده است چراکه سرپوشیده کردن انهار و ریختن انواع غذا‌ها به ویژه از نوع فست فود محیطی مناسبی را برای زاد و ولد و زندگی موش‌ها ایجاد کرده است. کافیست به تاریخ مراجعه کنیم و ببنیم که چگونه موش‌ها نیمی از جمعیت اروپا را از بین بردند از این رو اگر این موش‌ها به چارچوب زندگی ما راه یابند قطعا باید منتظر عواقب خطرناکی از قبیل بیمارهای مهلک مخصوصا در موقع زلزله باشیم. ضمنا وزن برخی از این موشها به 5 کیلو هم رسیده و میتواند رسما به یک انسان حمله کند!
ضمن آنکه آمارهای برآورد شده نشان میدهد به ازای هر تهرانی 6 موش در تهران وجود دارد.

[Neutron]

هیش کی نمیاد دیگه؟ کسی هم هیچ ایده و هیچ نظری در مورد پیامدهای زلزله نداره!!

[Fo.Roo.GH]

چی بگیم خب...! یکی باید بگه ما چه خاکی بر سر بریزیم..

[Neutron]

چی بگیم خب...! یکی باید بگه ما چه خاکی بر سر بریزیم..

در این تاپیک سعی داریم حوادث پس از آمدن زلزله در شهرهای بزرگ مانند تهران و تبریز که زلزله خیز هستند و ممکن است فاجعه انسانی بزرگی در آن رخ دهد را با کمک همدیگر شبیه سازی کنیم و پس از جمع بندی در تاپیک دیگری به ارائه راه حل برای مقابله با این مشکلات بپردازیم.

نوشتم اینو دیگه

تو زلزله 100 اتفاق ناجور می افته ک متاسفانه به علل مختلف سانسور میشه!
مثلا دزدیده شدن امکانات زنده یابی به خاطر اینکه گرون هستند توسط محلی ها!
مثلا تو بم یه سری دزد و قاچاقچی اومدن و شبونه سگ های زنده یاب سوئیسی رو کش رفتن ، بردن مرز عراق واسه فروش!

[ikaros]

این زلزله با بزرگای هفت و دو دهم در ساعت ده دقیقه به پازده شب با ویرانی کامل شهر بوئین زهرا و تمام روستاهای اطرافش – دانیسفهان، تاکستان، توفک، رودک، سگزآباد، رستم آباد، آغچه مزار و اپیک – همراه بود.

چه ساعتی؟!؟!؟

هیش کی نمیاد دیگه؟ کسی هم هیچ ایده و هیچ نظری در مورد پیامدهای زلزله نداره!!

چرا ایده در مورد پیامد های زلزله داریم ولی راهی برای مقابله با اون پیامد وجود نداره!
حداقل مردمی که در این کشور زندگی میکنن ، فقط به فکر حال هستن و هیچکس به آینده فکر نمیکنه!
به هر حال :
مشکل بعدی دسترسی به مناطق آسیب دیده ی جنوب تهران هست.
مناطق جنوبی تهران پره از کوچه و پس کوچه های باریک و تنگ و طولانی و ساختمون های آسیب پذیر.
طبق برآورد کارشناسان ژاپنی طبق مدل های ارائه شده برای زلزله ، هر زلزله ای که رخ بده ، شدت اون بین 7-8 ریشتر خواهد بود.
با این شدت ، حداقل خسارات وارده اینه که جنوب تهران کلا روو سر مردم خراب شه. طبیعیه که بخاطر همون کوچه های تنگ و باریک ، امکان امداد رسانی به اون مناطق خیلی کم و سخت هست. جز اینکه یه ماهی خاک برداری کرد و بعد یک ماه فقط جنازه ها رو بیرون کشید!

[Neutron]

چرا ایده در مورد پیامد های زلزله داریم ولی راهی برای مقابله با اون پیامد وجود نداره!
حداقل مردمی که در این کشور زندگی میکنن ، فقط به فکر حال هستن و هیچکس به آینده فکر نمیکنه!
به هر حال :
مشکل بعدی دسترسی به مناطق آسیب دیده ی جنوب تهران هست.
مناطق جنوبی تهران پره از کوچه و پس کوچه های باریک و تنگ و طولانی و ساختمون های آسیب پذیر.
طبق برآورد کارشناسان ژاپنی طبق مدل های ارائه شده برای زلزله ، هر زلزله ای که رخ بده ، شدت اون بین 7-8 ریشتر خواهد بود.
با این شدت ، حداقل خسارات وارده اینه که جنوب تهران کلا روو سر مردم خراب شه. طبیعیه که بخاطر همون کوچه های تنگ و باریک ، امکان امداد رسانی به اون مناطق خیلی کم و سخت هست. جز اینکه یه ماهی خاک برداری کرد و بعد یک ماه فقط جنازه ها رو بیرون کشید!

خب راه حل تجمیع هست برای بافت های فرسوده و گروه های تحصیلگری بهسازی و نوسازی بافت فرسوده تهران با دفاتر محلی توی این محله ها مشغول کار هستند
منتها مهمترین مشکل این مناطق مقاومت خود مردم در برابر این تجمیعات هست
اصطلاح "چاردیواری اختیاری" و my home is my castle توی بافت فرسوده دو برابر خودشو نشون میده!

ضمن اینکه یکی از مسائل مهم پیش روی شهرسازان، مسئله بافت های با ارزش و فرسوده است که باید بین نوسازی و تخریب خانه های قدیمی یکیشو انتخاب کنند بخصوص برای دسترسی ها.

[Neutron]

خب مسئله ی دیگه که در زلزله ما شاهدش خواهیم بود بحث "تاسیسات فرسوده و خطرناک" هست.
به عنوان مثال انفجارهایی که میتونه پس از خرابی لوله های گاز رخ بده
و برق گرفتگی های ناشی از آسی دیدن سیم های برق.
مثلا یه سیم برق افتاده باشه توی جوب آب و خطر برق گرفتگی برای مردم بوجود بیاره.

[hamid_hisystem]

یکی از مهمترین مشکلاتی که توی زلزله تهران وجود داره کندی و مشکلات امداد رسانی به حادثه دیدگانه که به علت باریکی و ارگانیک بودن بسیاری از کوچه هاست و مطمئنا بعد زلزله بسیاری برای خروج از تهران عجله میکنند و این ترافیک وبسیاری از مشکلات رو در پی داره