روشهاي کنترل کيفيت در آزمايشگاهها

استقرار الزامات استاندارد ملی و بین المللی ایزو ۱۷۰۲۵ در ایران یکی از مهمترین اهداف آزمایشگاههای آزمون ویاکالیبراسیون محسوب میشود. از مهمترین چالشهای پیشروی این آزمایشگاهها در استقرار این استاندارد یا حفظ گواهی تایید صلاحیت خود ، ارضای الزامات بندهای مربوط به کنترل میانی (Intermediate Check) دستگاههای اندازه گیری و روشهای آزمون وکالیبراسیون و همچنین مشارکت در برنامه های آزمون حرفه ای (Proficiency-Testing Programmes) یا اصطلاحا PT و مقایسات بین آزمایشگاهی (Interlaboratory Comparison) است. تمامی این الزامات مبتنی بر تحلیل آماری بوده و علاوه بر اینکه نیاز دارد تا آزمایشگاه از دانش روشهای آزمون یا شناخت رفتار دستگاههای اندازه گیری برخوردارباشد ، لازم است آشنایی با روشهای کنترل کیفیت مبتنی بر مفاهیم آماری و آماره های مختلف نیز داشته باشد.
بطور كلي ، روشهاي کنترل کيفيت در آزمايشگاهها به دودسته تقسيم مي شوند :

  • کنترل کيفيت داخلي (IQC: Internal Quality Control)
  • کنترل کيفيت بيروني (EQC: External Quality Control)

آزمونهاي آماري و نمودارهاي كنترلي مختلفي در كنترل كيفيت داخلي و بيروني استفاده ميشود. عناوين برخي از اين آزمونها و نمودارهاي كنترلي بترتيب عبارتند از:

  • آزمـون t معياري براي ارزيابي گرايش در اندازه گيري
  • آزمـون F براي مقايسه انحراف استانداردهاي دو روش اندازه گيري (آزمون دقت)
  • تكرار پذيري و تجديد پذيري معيارهائي براي كمي كردن دقت اندازه گيري
  • نمودار كنترلي شيوهارت (Shewhart Chart)- نمودار ميانگين
  • نمودار كنترلي R (نمودار کنترل گستره)
  • آماره هاي zeta و En براي مقايسه عملكرد دو آزمايشگاه مختلف
  • آماره هاي Q و D% براي مقايسه عملكرد دو آزمايشگاه مختلف

در این بخش از مطلب سعی میشود در خصوص آزمون t که از زیر مجموعه های کنترل کیفیت داخلی آزمایشگاه محسوب میشود و ارتباطی با سایر ازمایشگاههای همکار هم سطح یا سطح بالاتر ندارد (کنترل کیفیت بیرونی) توضیحاتی کاربردی ارائه شود.

بخش 1 ) کنترل کيفيت داخلي
آزمون t با فرض يکسان بودن انحراف استانداردها
در صورتيکه انحراف استاندارد دو مجموعه اندازه گيري يا دو روش اندازه گيري برروي يك نمونه يكسان تقريباً برابر فرض شود، آنگاه آماره t که از رابطه زير بدست مي‌آيد، مي‌تواند بعنوان معياري براي قضاوت در مورد نزديکي ميانگينهاي و وجود يا عدم وجود خطاي روشمند (گرايش) در روش اندازه گيري استفاده شود:

تعداد درجات آزادی موثر df نیز برابر با n1+n2-2 میشود
SX1X2 : انحراف استاندارد تجمعي (Pooled Standard deviation ) است و از رابطه زير بدست مي آيد:

: ميانگين حاصل از تكرار اندازه گيري مجموعه هاي اول و دوم برروي يك نمونه يكسان ميباشد ،
n1 و n2 : بترتيب تعداد تکرار اندازه گيري مجموعه هاي اول و دوم برروي يك نمونه يكسان است ،
SX1 و SX2: بترتيب انحراف استاندارد نمونه (تجربي) داده‌هاي حاصل از اندازه گيري مجموعه هاي اول و دوم هستند و از رابطه زیر حساب میشوند :

 

ادامه


درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *